dr. Rob van Gerwen
Consilium Philosophicum
Utrecht

 
Kunstfilosofisch Kwartet VI

Chassé Theater
Claudius Prinsenlaan 8, Breda
Chasse-Theater, Breda mei-juni 2021

Retorica, nepnieuws, humor en kunst

In vier bijeenkomsten bijgepraat worden over de manier waarop wij elkaar vertellen over dingen en gebeurtenissen waar we zelf niet bij aanwezig zijn. We gebruiken daarvoor representaties en daarmee doelen we op beschrijvingen, afbeeldingen en tegenwoordig ook filmpjes. Hoe werken de verschillende typen representaties en aan welke waarden en criteria voldoen ze?

Journalistieke representaties hebben als doel de waarheid over de werkelijkheid over te brengen en ze worden daarbij gecontroleerd (door principes, redacties en collega's) -- dat geldt in mindere mate voor de dingen die we op internet bekijken en die vaak minder om waarheid dan om expressie (van gevoel) draaien. Hoezo concurreren die met elkaar? Hoe komt het dat wat we op internet vinden vaak meer invloed op ons heeft dan wat we in de kranten lezen?

...In deze cursus ontwikkelen we een samenhangende visie op kunst...

Over Rob van Gerwen

Dr. Rob van Gerwen is senior docent en onderzoeker aan departement Wijsbegeerte (faculteit Geesteswetenschappen) van Universiteit Utrecht. Hij doceert ook aan de Koninklijke Akademie voor Beeldende Kunsten en het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en de Hogeschool der Kunsten te Utrecht, aan de HOVO's van Nijmegen, Utrecht en Brabant, en aan kunstinstellingen in Den Bosch, Breda, Helmond en Eindhoven. Hij is directeur/eigenaar van Consilium Philosophicum.

Hij publiceerde vele artikelen en zeven boeken, over onderwerpen uit de filosofie van de kunst. Hieronder een met cum laude beoordeeld proefschrift, Art and Experience (1996); verder een boek over Richard Wollheims benadering van schilderkunst, bij Cambridge University Press (2001), en, bij het Centraal Museum in Utrecht, Kleine overpeinzingen. Over kunst kijken in het museum (2003). In 2016 verscheen bij uitgeverij Klement, zijn Moderne filosofen over kunst (tweede druk, 2017).
Eind 2018 verscheen, ook bij uitgeverij Klement, Zullen we contact houden. Hoe we de geest uit ons wereldbeeld verwijderen, over de tegenwerking van de subjectieve geest en onze verantwoordelijkheid door digitale technologie en het objectivisme van de moderne gemechaniseerde wetenschappen — onze eigen (objectieve) geest is daarvoor verantwoordelijk.
Hij rondt momenteel een boek af over Kunst en het kwaad, en werkt daarnaast aan de esthetica van menselijke schoonheid, gelaatsexpressie en cosmetische chirurgie.
Via zijn websites vindt u onderwijsbeschrijvingen, artikelen, voordrachten, tweets en een weblog. Meer...

Over de cursus

Chassé-Theater: http://www.chasse.nl/
De bijeenkomsten vinden plaats op donderdagen van 19.30-21.30 uur. Zie weekschema hieronder.

Handouts komen beschikbaar na afloop van ieder college. Vraag docent om inloggegevens.

Programma

1. 20 mei 2021. Retorica.

Aristoteles onderscheidt in zijn Retorica drie technische hulpmiddelen bij redevoeringen: logos (logica, waarheid, beschrijving van de feiten), ethos (de betrouwbaarheid van de spreker) en pathos (de manier waarop het publiek gemotiveerd en geraakt wordt). De redenaar moet hiertussen de juiste balans vinden. Hij moet dus ook om zijn stijl van spreken denken -- die moet niet te wollig noch te frivool zijn maar precies zo serieus als het onderwerp vereist. En om het publiek tot zijn positie te verleiden wil een grap of voorbeeldige anekdote (exemplum) ook wel eens helpen.

2. 27 mei 2021. Visuele argumentatie.

Tegenwoordig moeten we meer en meer aandacht besteden aan de schijnargumentatie die met afbeeldingen wordt uitgevoerd: visuele argumentatie. Advertenties proberen ons veelal met beeld te overtuigen om iets te doen, iets aan te schaffen. Dat is geen overtuigen (van een opvatting), maar overreden (om iets te doen). Adverteren en veel nepnieuws op internet werkt net zoals propaganda.

3. 3 juni 2021. Humor.

Humor is volgens Aristoteles een hulpmiddel in het veroveren van het publiek. Een goede grap en iedereen is op je hand; een foute grap en je verliest iedere welwillendheid bij je publiek. Humor is dus ook zelf een retorisch middel. Hoe werkt humor?

4. 10 juni 2021. Kunst en haar waarheid.

Kunst werkt precies niet zoals journalistiek. Waar het in journalistiek om de waarheid over de werkelijkheid gaat, richten kunstwerken zich op subjectieve eigenschappen van dingen en gebeurtenissen en proberen ze hun publiek _alleen maar_ emotioneel en cognitief op hun onderwerpen te betrekken, zonder hen tot nieuw gedrag te verleiden. We zeggen dan dat kunst geen journalistiek is. Kunst is evenmin propaganda. Ze wil ons niet overtuigen, laat staan overreden om iets te doen.

Weblog

Philosophy of the Arts, a blog by Rob van Gerwen